Namazdan sonra okunan tesbihat: sırası ve anlamı

Selamdan sonraki dakikalar günün en kolay ibadetlerindendir. Zaten oturuyorsunuz, zaten kıbleye dönüksünüz, zaten abdestlisiniz. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) bu anı kısa ve belirli bir zikir seti için kullanır, sahabe de bunları bugün aynı sırayı izleyebileceğimiz kadar ayrıntılı aktarmıştır.

Bu yazı o sırayı, Arapçasının okunuşu, sade Türkçe anlamı ve her maddenin kaynağıyla birlikte verir. Kısa sürüm yaklaşık iki dakika, tam sürüm yaklaşık beş dakika sürer. Buradaki hiçbir şey farz değildir. Namazın kendisi selam verdiğiniz anda tamamdır; bunlar onu izleyen sünnettir.

Sıra bir bakışta

1–3. adımlar selamın hemen ardından, yerinden kalkmadan okunur. 4–7. adımlar herhangi bir sırayla yapılabilir; çoğu kişi önce tesbihi çeker ve Kur'an'la bitirir.

1. adım: Üç kez istiğfar

Estağfirullah. (أستغفر الله)

Anlamı: "Allah'tan bağışlanma dilerim."

Selamın hemen ardından üç kez söylenir. Sahih-i Müslim'deki (591) Sevban rivayeti, Resulullah'ın namazı bitirince üç kez istiğfar ettiğini ve sonra 2. adımdaki sözleri söylediğini anlatır. Bazıları "el-Azîm" (Yüce) ya da "ve etûbü ileyh" (ve O'na tövbe ederim) ekler; hadiste geçen en kısa biçimdir.

İbadetin hemen ardından neden bağışlanma dilenir? Çünkü her namazda boşluklar vardır: dağılan bir zihin, aceleye gelen bir rükû. İstiğfar, siz ayağa kalkmadan bunları doldurur.

2. adım: Allahümme ente's-selâm

Allahümme ente's-selâm ve minke's-selâm, tebârekte yâ ze'l-celâli ve'l-ikrâm. (اللهم أنت السلام ومنك السلام تباركت يا ذا الجلال والإكرام)

Anlamı: "Allah'ım, Sen selâmsın ve selâmet Sendendir. Sen mübareksin, ey celâl ve ikram sahibi."

Aynı hadisten (Müslim 591), bir kez söylenir. es-Selâm Allah'ın isimlerindendir: namazı az önce çevrenizdekilere "es-selâmü aleyküm" diyerek bitirdiniz, şimdi bütün selâmetin kaynağına yöneliyorsunuz.

3. adım: Tevhid ikrarı

Lâ ilâhe illallahu vahdehû lâ şerîke leh, lehü'l-mülkü ve lehü'l-hamdü ve hüve alâ külli şey'in kadîr. Allahümme lâ mânia limâ a'tayt, ve lâ mu'tıye limâ mena't, ve lâ yenfeu ze'l-ceddi minke'l-cedd.

Anlamı: "Allah'tan başka ilah yoktur, O tektir, ortağı yoktur. Mülk O'nundur, hamd O'nadır ve O her şeye kadirdir. Allah'ım, Senin verdiğine engel olacak yoktur, Senin engellediğini verecek yoktur; zenginin zenginliği Sana karşı ona fayda vermez."

Buhari ve Müslim, Muğîre b. Şu'be'den rivayet etmiştir; o bunu Peygamber Efendimiz'den (s.a.v.) öğrenmiş ve Muaviye'ye yazdığı bir mektupta öğretmiştir. Bir kez söylenir. "Hemen" okunan zikirlerin en uzunudur; seti aşama aşama ezberliyorsanız bunu en sona bırakın.

4. adım: Tesbih, tahmid, tekbir (33'er)

• Sübhanallah (سبحان الله): "Allah her türlü eksiklikten uzaktır." 33 kez.
• Elhamdülillah (الحمد لله): "Hamd Allah'adır." 33 kez.
• Allahu ekber (الله أكبر): "Allah en büyüktür." 33 kez.

İki meşhur rivayet bunu destekler. Sahih-i Buhari'de (843) yoksul muhacirler, zenginlerin sadaka verip köle azat edebildiğinden, kendilerinin bunu yapamadığından yakınır; Peygamber Efendimiz (s.a.v.) onlara her namazdan sonra bu üç cümleyi 33'er kez söylemelerini söyler. Sahih-i Müslim'de (597) üç cümleyi yüzü tamamlayan bir tehlil (5. adım) izler ve günahların denizin köpüğü kadar olsa bile bağışlanacağı müjdelenir.

Doğal bir hızda söyleyin; doksan dokuz cümle yaklaşık doksan saniye sürer.

Diğer sahih sayımlar

Kısa 10/10/10 sürümü işte veya okulda namaz kılarken yalnızca bir dakikanız olduğunda işe yarar; bkz. işte veya okulda namaz.

5. adım: Yüzü tamamlamak

Lâ ilâhe illallahu vahdehû lâ şerîke leh, lehü'l-mülkü ve lehü'l-hamdü ve hüve alâ külli şey'in kadîr.

Anlamı: "Allah'tan başka ilah yoktur, O tektir, ortağı yoktur. Mülk O'nundur, hamd O'nadır ve O her şeye kadirdir."

4. adımdaki 99 cümleden sonra yüzüncü olarak bir kez söylenir (Müslim 597). 3. adımın "Allahümme lâ mânia..." bölümü olmayan ilk yarısıdır.

6. adım: Âyetü'l-Kürsî

Âyetü'l-Kürsî, Bakara suresinin 255. ayetidir. Kısaca meali: Allah, O'ndan başka ilah yoktur; diridir, her şeyi ayakta tutandır; O'nu ne uyuklama tutar ne uyku; göklerde ve yerde ne varsa O'nundur; izni olmadan O'nun katında kim şefaat edebilir; onların önlerindekini ve arkalarındakini bilir; Kürsî'si gökleri ve yeri kuşatmıştır, onları korumak O'na ağır gelmez; O yücedir, büyüktür.

Nesâî'nin es-Sünenü'l-Kübrâ'da kaydettiği ve Elbânî'nin sahih dediği Ebu Ümâme hadisi, her farz namazdan sonra Âyetü'l-Kürsî okuyanla cennet arasında ölümden başka engel kalmayacağını söyler. Yaklaşık 30 saniye sürer. Henüz ezberinizde değilse mushaftan veya telefondan okuyun ve bir haftada ezberleyin.

7. adım: Üç kul suresi

İhlâs (112), Felak (113) ve Nâs (114) sureleri, birer kez. Ukbe b. Âmir, Resulullah'ın ona her namazdan sonra bu üç sureyi okumasını söylediğini aktarır; bunu Ebu Davud, Tirmizi ve Nesâî kaydetmiştir. Sabah ve akşamdan sonra birçok kişi ayrı bir rivayete uyarak her birini üçer kez okur; bkz. sabah ve akşam zikirleri.

Her birinin anlamı bir cümleyle: İhlâs, Allah'ın bir, samed, doğmamış ve doğurmamış olduğunu ve O'nun dengi bulunmadığını bildirir; Felak, yaratılmışların, karanlığın, büyünün ve hasedin şerrinden sabahın Rabbine sığınmaktır; Nâs, şeytanın vesvesesinden insanların Rabbine sığınmaktır.

Ne kadar sürer?

Beş namaz çarpı beş dakika, günde 25 dakika eder. Çok geliyorsa her namazdan sonra en az setle, sabah ve akşamdan sonra tam setle başlayın; çoğu kişi o vakitlerde zaten sabah ve akşam zikirleri için oturuyordur. Namaz vakitleri sayfası bir sonraki namaza kadar rahat bir aranız olup olmadığını gösterir.

Parmakla saymak

Abdullah b. Amr, Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) tesbihi sağ eliyle saydığını gördüğünü aktarır (Ebu Davud 1502). En basit yöntem: her parmakta üç boğum vardır; her boğuma başparmakla dokunun; üç parmak dokuz, dört parmak on iki eder ve böyle devam eder. On bir boğumu üç tur, ya da dört parmakta iki tur ve üç parmakta bir turla 33'e saymak; ikisi de işe yarar. Çoğu kişi birkaç günde kendi düzenine oturur.

Tesbih ve telefon sayaçları da yaygın olarak kullanılır; tesbih sayma yazısı seçenekleri karşılaştırır. Ne kullanırsanız kullanın, amaç saymanın arka planda kalması, sözlerin önde olmasıdır.

Kalbi hazır tutmak

Kur'an müminleri Allah'ı çok zikredenler (33:41) ve kalpleri O'nun zikriyle huzur bulanlar (13:28) olarak tanımlar. Yüz cümlenin tamamını öğle yemeğini düşünerek söylemek mümkündür. Üç alışkanlık yardımcı olur:

• Anlamını bilin. Anlamadığınız sözlerde hazır olamazsınız. Arapçasını ezberlemeden önce yukarıdaki her satırın Türkçe anlamını öğrenin.
• Oturmaya devam edin. Ayağa kalkmak, ayakkabı aramak ve telefona bakmak dikkati dağıtır. Tesbihata aynı yerde kendi iki–beş dakikasını verin.
• Hızı biraz düşürün. 33'lükler en çok aceleye gelen bölümdür. Her cümleyi bir hece gibi değil, bir cümle gibi söylemek gerçek fark yaratır.

Namazın kendi içinde dikkat sorunu yaşıyorsanız namazda huşu bunu ayrıca ele alır.

Seti öğrenmek için bir haftalık plan

Haftanın sonunda setin tamamı elinizde olur; sağlamlaşana kadar namaz köşenizde basılı bir kart bulundurun. Kur'an, namazın belirli vakitlerde farz kılındığını söyler (4:103); tesbihat bu beş vaktin her birine ani bir bitiş yerine yumuşak bir iniş verir. Beş vakit namazda süreklilik rehberi, bunun gibi küçük ve sabit rutinlerin namazların kendisini nasıl kolaylaştırdığını gösterir.