دعاهای ماه رمضان: دعای افطار، شب قدر و دعاهای روزانه

قرآن در میانهٔ آیه‌های روزه، آیه‌ای دربارهٔ دعا گذاشته است. معنای ۲:۱۸۶ این است که وقتی بندگانم دربارهٔ من از تو می‌پرسند، من نزدیکم؛ دعای دعاکننده را وقتی مرا بخواند اجابت می‌کنم. علما از دیرباز به جای این آیه توجه کرده‌اند: میان فرمان روزه و احکام شب رمضان. این ماه، ماه خواستن است.

این مقاله دعاهایی را می‌آورد که بیش از همه به رمضان گره خورده‌اند، با متن عربی، آوانویسی و معنای فارسی. عربیِ یکی دو تا را یاد بگیرید؛ بقیه را به هر زبانی که با آن دعا می‌کنید بگویید. تاریخ‌ها پیش‌بینی است: رمضان ۱۴۴۸ به‌طور پیش‌بینی از دوشنبه ۸ فوریه ۲۰۲۷ (۱۹ بهمن ۱۴۰۵) آغاز می‌شود و تاریخ واقعی در کشور شما ممکن است یک روز تفاوت کند.

دعای افطار

پیامبر (ص) هنگام باز کردن روزه می‌فرمود (ابوداود ۲۳۵۷، با درجهٔ حسن):

ذَهَبَ الظَّمَأُ وَابْتَلَّتِ الْعُرُوقُ وَثَبَتَ الْأَجْرُ إِنْ شَاءَ اللهُ

ذَهَبَ الظَّمَأُ وَ ابتَلَّتِ العُروقُ وَ ثَبَتَ الاَجرُ اِن شاءَ الله.

معنا: تشنگی رفت، رگ‌ها تر شد و اجر ثابت گشت، ان‌شاءالله.

آن را پس از نخستین خرما یا جرعهٔ آب بگویید، نه پیش از آن؛ واژه‌ها آنچه را همین حالا رخ داده توصیف می‌کنند. پیش از باز کردن روزه، در دقیقه‌های آخر پیش از مغرب، دعای خودتان را به زبان خودتان بکنید. ترتیب سنت در افطار، از جمله این‌که روزه را با چه باز کنید، در آداب افطار در سنت آمده است.

دعای شب قدر

عایشه از پیامبر (ص) پرسید اگر بداند کدام شب شب قدر است چه بگوید. پیامبر فرمود بگو (ترمذی ۳۵۱۳):

اللّهُمَّ إِنَّكَ عَفُوٌّ تُحِبُّ الْعَفْوَ فَاعْفُ عَنِّي

اَللّهُمَّ اِنَّکَ عَفُوٌّ تُحِبُّ العَفوَ فَاعفُ عَنّی.

معنا: خدایا، تو بخشنده‌ای، بخشش را دوست داری، پس مرا ببخش.

برخی نسخه‌ها پس از «عَفُوٌّ» واژهٔ «کریم» را اضافه می‌کنند؛ عبارت کوتاه‌تر همان است که سند شناخته‌شده‌تری دارد. این شب را باید در شب‌های فرد دههٔ آخر جست (بخاری ۲۰۱۷). برای رمضان ۱۴۴۸ دههٔ آخر به‌طور پیش‌بینی از شامگاه شنبه ۲۷ فوریه ۲۰۲۷ (۸ اسفند) آغاز می‌شود و شب بیست‌وهفتم به‌طور پیش‌بینی شامگاه جمعه ۵ مارس ۲۰۲۷ (۱۴ اسفند) است؛ در ایران و افغانستان شب‌های نوزدهم، بیست‌ویکم و بیست‌وسوم (شامگاه ۲۵ و ۲۷ فوریه و ۱ مارس) بیشتر احیا گرفته می‌شود. این دعا را در هر شب فرد، و بهتر در هر ده شب بگویید؛ جزئیات در شب قدر ۲۰۲۷ و دههٔ آخر و اعتکاف.

دعاهای قرآنی برای این ماه

قرآن دعاهایی دارد که پیامبر (ص) و مؤمنان می‌کردند و به هر شب رمضان می‌خورد.

قرآن ۲:۲۰۱

رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ

رَبَّنا آتِنا فِی الدُّنیا حَسَنَةً وَ فِی الآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا عَذابَ النّار.

معنا: پروردگارا، در دنیا به ما نیکی ده و در آخرت نیکی، و ما را از عذاب آتش نگه دار. در بخاری و مسلم آمده که این دعایی است که پیامبر (ص) بیش از همه می‌کرد.

قرآن ۳:۸

رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ

رَبَّنا لا تُزِغ قُلوبَنا بَعدَ اِذ هَدَیتَنا وَ هَب لَنا مِن لَدُنکَ رَحمَةً اِنَّکَ اَنتَ الوَهّاب.

معنا: پروردگارا، دل‌های ما را پس از آن‌که هدایتمان کردی منحرف مکن و از سوی خود رحمتی به ما ببخش؛ که تو بسیار بخشنده‌ای.

قرآن ۲:۲۸۶ (پایان سورهٔ بقره)

رَبَّنا لا تُؤاخِذنا اِن نَسینا اَو اَخطَأنا. رَبَّنا وَ لا تَحمِل عَلَینا اِصراً کَما حَمَلتَهُ عَلَی الَّذینَ مِن قَبلِنا. رَبَّنا وَ لا تُحَمِّلنا ما لا طاقَةَ لَنا بِه. وَ اعفُ عَنّا وَ اغفِر لَنا وَ ارحَمنا. اَنتَ مَولانا فَانصُرنا عَلَی القَومِ الکافِرین.

معنا: پروردگارا، اگر فراموش کردیم یا خطا کردیم ما را بازخواست مکن. پروردگارا، باری بر ما مگذار چنان‌که بر پیشینیان ما گذاشتی. پروردگارا، آنچه را تاب نداریم بر ما تحمیل مکن. از ما درگذر، ما را بیامرز و بر ما رحم کن. تو مولای مایی، پس ما را بر گروه کافران پیروز گردان.

این سه آن‌قدر کوتاه‌اند که در سجده، پس از تشهد و پیش از سلام، یا هنگام افطار گفته شوند.

کی در رمضان دعا کنیم

این لحظه‌ها را با جدول ترکیب کنید: جدول رمضان مغرب را برای دعای افطار و اذان صبح را برای پایان شب می‌دهد.

برنامهٔ کوتاه دعای رمضان

1. سحری: اذکار صبح، از جمله سه بار اخلاص، فلق و ناس (ابوداود ۵۰۸۲)، از اذکار صبح و شام.
2. پس از هر نماز: تسبیح، سپس یکی از دعاهای قرآنی بالا.
3. پیش از مغرب: پنج دقیقه دعا به زبان خودتان، سپس ۲:۲۰۱.
4. هنگام افطار: ذهب الظمأ، پس از نخستین خرما.
5. پس از تراویح، نافلهٔ شب یا وتر: دعای شب قدر، هر شب از دههٔ آخر.

خوب دعا کردن

• با ستایش خدا و صلوات بر پیامبر (ص) آغاز کنید؛ همان‌طور هم پایان دهید.
• با یقین بخواهید و چیزهای مشخص بخواهید: سلامتی خویشاوندی با نام، بدهی‌ای مشخص، گناهی مشخص.
• عجله نکنید؛ سه بار تکرار دعا عادت پیامبر (ص) بود، به روایت مسلم.
• دیگران را هم بگنجانید: پدر و مادر، امت، کسانی که به آن‌ها بدی کرده‌اید.
• برای دههٔ آخر فهرستی روی کاغذ داشته باشید تا خستگی ساعت ۰۳:۰۰ ذهنتان را خالی نکند.

آیه می‌گوید من نزدیکم. این ماه گواه آن است.