Fitre (fıtır sadakası): kim verir, ne kadar, ne zaman
Fitre rehberi: kim, kimin için verir; miktarı (bir sâ', yaklaşık 2,5–3 kg temel gıda), mezheplere göre gıda mı para mı, Diyanet'in yıllık rakamı ve son süre.
Bu rehber yaygın görüşleri ve kaynakları açıklar. Fetva değildir. Kendi durumunuz için güvendiğiniz bir hocaya veya imama danışın.
Fitre (fıtır sadakası, sadaka-i fıtır) Ramazan'ın sonunda her Müslümana düşen küçük ve sabit bir sadakadır. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) onu köle veya hür, erkek veya kadın, küçük veya büyük her Müslümana bir sâ' hurma ya da bir sâ' arpa olarak farz kılmış ve insanlar bayram namazına çıkmadan önce verilmesini emretmiştir (Sahih-i Buhari 1503; Sahih-i Müslim 984). Amacını, oruçluyu boş söz ve çirkin davranışlardan arındırmak ve yoksula yiyecek olmak diye açıklamıştır (Sünen-i Ebu Davud 1609).
Basittir, ama her yıl üç soru gelir: kim kimin için verir, ne kadar, gıda mı para mı. Bu rehber görüşleri aktarır; kendi durumunuz için güvendiğiniz bir hocaya veya imama danışın.
Kim verir, kimin için
Bayram günü ve gecesi için kendi ihtiyacından fazla gıdası olan her Müslüman verir. Hanefilerin çoğu, temel ihtiyaçlar dışında nisap miktarı mala sahip olmayı şart koşar; çoğunluk ise yalnızca o gün için fazla gıdayı yeterli görür. Her iki durumda da çalışan hemen her hane fitre verir.
Aile reisi şunlar için verir:
- kendisi,
- eşi (çoğunluk; Hanefiler malı varsa kadının kendi fitresini kendisinin vereceğini söyler, ancak kocanın vermesi âdettir),
- küçük veya bakımına muhtaç çocukları,
- yanında yaşayan ve geçindirdiği anne babası ve akrabaları,
- Ramazan'ın son günü güneş batmadan önce doğan çocuk (bazı görüşlere göre bayram sabahı fecirden önce doğan da).
Örnek: iki ebeveyn, üç çocuk ve onlarla yaşayan bir babaanneden oluşan aile altı fitre verir. Cami ya da Diyanet kişi başı 8 birim belirlemişse aile 48 öder. Tek yaşayan bir öğrenci bir fitre verir. Ramazan içinde Müslüman olan kişi bir fitre verir.
Hastalık veya yolculuk nedeniyle oruç tutmayan kişi de fitre verir; fitre oruca değil, bayrama bağlıdır.
Ne kadar: bir sâ'
Sâ', Peygamber Efendimiz (s.a.v.) dönemine ait bir hacim ölçüsüdür; dört müd (iki avuç dolusu) eder. Ağırlığa çevrilince gıdaya göre değişir:
| Temel gıda | Bir sâ'ın yaklaşık ağırlığı |
|---|---|
| Buğday unu | yaklaşık 2,0–2,2 kg |
| Pirinç | yaklaşık 2,5–2,7 kg |
| Hurma | yaklaşık 2,5–3,0 kg (nemine göre değişir) |
| Arpa | yaklaşık 2,0 kg |
| Kuru üzüm | yaklaşık 2,5 kg |
Bugün çoğu kurum güvenli rakam olarak yerel temel gıdadan 2,5–3 kg der. Hanefiler, sahabe uygulamasına dayanarak buğdayda yarım sâ'a (yaklaşık 1,6–2 kg) izin verir; diğer gıdalarda tam sâ' gerekir.
Gıda, bölgenizdeki insanların gerçekten temel besin olarak yediği şey olmalıdır: Güney ve Güneydoğu Asya'da pirinç, Orta Doğu ve Batı'da buğday veya un, Afrika'nın bazı bölgelerinde mısır, temel besin olduğu yerlerde hurma.
Gıda mı para mı
| Mezhep | Görüş |
|---|---|
| Hanefi | Gıdanın bedelini para olarak vermek caizdir ve çoğu zaman tercih edilir; para, yoksulun ihtiyacını almasını sağlar |
| Maliki, Şafii, Hanbeli | Hadisin lafzına uyarak gıdanın kendisi verilmelidir; para borcu düşürmez |
| Birçok çağdaş kurul ve cami | Parayı toplayıp toplu gıda alır ya da yoksulun tahıldan çok paraya ihtiyaç duyduğu Müslüman azınlık ülkelerinde paraya izin verir |
Uygulamada Avrupa, Kuzey Amerika, Türkiye ve Güney Asya'daki çoğu cami her Ramazan, yaklaşık 2,5–3 kg temel gıdanın yerel fiyatı olarak hesaplanan bir para miktarı açıklar. 2026'daki tipik rakamlar bir iki öğün yemek maliyeti aralığındaydı, örneğin kabaca 5–15 euro, sterlin veya dolar; Diyanet İşleri Başkanlığı Türkiye için her yıl tek bir fitre miktarı yayımlar, Avrupa'daki DİTİB camileri de kendi ülkelerinin rakamını duyurur. Gıda şartı koşan bir mezhebi izliyorsanız gıda verin ya da bayram namazından önce sizin adınıza gıda dağıtan bir yardım kuruluşuna verin.
Ne zaman verilir
| Zaman | Durum |
|---|---|
| Ramazan boyunca, ilk günden itibaren | Hanefi ve Şafiilere göre caiz; Maliki ve Hanbeliler bayramdan yaklaşık iki gün önceden itibaren izin verir |
| Ramazan'ın son bir iki günü | Sahabenin yerleşik uygulaması (Buhari rivayet etmiştir) |
| Son gün güneş battıktan bayram namazına kadar | Asıl vakit; artık vaciptir |
| Bayram namazından sonra | Geç. Yine de verilmelidir, ama normal sadaka sayılır |
2027'de bayramın 9 Mart Salı beklendiği düşünülürse, bir yardım kuruluşu veya caminin zamanında dağıtabilmesi için 7 Mart Pazar ya da 8 Mart Pazartesi sonuna kadar vermeyi hedefleyin. Beklenen tarihler Ramazan Bayramı 2027 sayfasında.
Yurt dışına gıda ulaştıran bir kuruluşa internetten veriyorsanız son haftanın başında verin; bayram sabahı yapılan havale namazdan önce kimseye ulaşmaz.
Kime verilir
Müslüman toplumun yoksul ve muhtaçlarına; önce size yakın olanlar (geçindirmediğiniz akrabalar, komşular), sonra yerel yoksullar, sonra daha uzaktakiler. Çoğu kişi fitreyi dağıtması için camiye ya da güvenilir bir yardım kuruluşuna verir. Fitre, geçindirmekle yükümlü olduğunuz kişilere (eş, çocuk, anne baba) verilemez; çoğunluğa göre Müslümanlara verilmelidir.
Kısa kontrol listesi
- Hanenizdeki herkesi sayın; bebekler ve bakmakla yükümlü olduklarınız dahil.
- Caminizin, kurulunuzun veya Diyanet'in belirlediği miktarla ya da 2,5–3 kg temel gıdayla çarpın.
- Mezhebinize ve cemaatinizin uygulamasına göre gıda mı para mı karar verin.
- 7 veya 8 Mart 2027'ye (beklenen) kadar, kesinlikle bayram namazından önce verin.
- Genel sadaka değil, fitre niyetiyle verin.
Fitre, mal üzerinden verilen yıllık zekâttan ayrıdır. Ay boyunca gönüllü vermek için Ramazan'da sadaka; tutulamayan oruçların fidyesi için kaza orucu ve fidye. Ayın tam takvimi Ramazan 2027 sayfasında.
Faydalı araçlar
Sorular ve cevaplar
Fitre ne kadar?
Kişi başı bir sâ' temel gıda: yaklaşık 2,5–3 kg pirinç, buğday, hurma veya benzeri. Paranın kabul edildiği yerlerde bu miktar gıdanın bedelidir; çoğu kurul ve cami her yıl yerel bir rakam açıklar, genellikle bir iki öğün yemeğin maliyeti kadardır. Türkiye'de Diyanet her yıl tek bir fitre miktarı ilan eder.
Çocuklarım için de veriyor muyum?
Evet. Aile reisi geçindirdiği herkes için verir: eşi (çoğu mezhebe göre), çocukları ve yanında yaşayan bakmakla yükümlü olduğu kişiler. Ramazan'ın son günü güneş batmadan önce doğan bebek de dahildir.
Gıda yerine para verebilir miyim?
Hanefiler gıdanın bedelini para olarak vermeye izin verir ve birçok çağdaş kurul kolaylık için bunu uygular. Maliki, Şafii ve Hanbeliler gıdanın kendisinin verilmesi gerektiği görüşündedir. Birçok cami parayı toplayıp gıda alır; bu ikisini de karşılar. Cemaatinizin uygulamasına uyun, emin değilseniz bir hocaya sorun.
Son süre ne zaman?
Bayram sabahı bayram namazından önce. Bayramdan bir iki gün önce vermek yerleşik uygulamadır. Namazı kaçırırsanız yine de en kısa zamanda verin; o zaman fitre değil, normal sadaka sayılır.
Kendim yoksulum. Yine de veriyor muyum?
Yalnızca bayram günü ve gecesi için ihtiyacınızdan fazla gıdanız varsa. Yoksa siz fitre alacaklar arasındasınız.
Kaynaklar
- Sahih-i Buhari 1503; Sahih-i Müslim 984 (bir sâ' hurma veya arpa, insanlar namaza çıkmadan önce)
- Sünen-i Ebu Davud 1609 (oruçlu için arınma, yoksul için yiyecek)
- Sahih-i Buhari (İbn Ömer: bayramdan bir iki gün önce verilirdi; yalnızca kaynak adı)
- Kur'an 2:184 (yoksulu doyurmak)