Orucu bozan şeyler ve bozmayan şeyler: Ramazan rehberi
Orucu bozduğunda görüş birliği olan durumlar, unutarak yiyince ne yapmalı ve güncel sorulara dikkatli bir bakış: iğne, astım spreyi, göz damlası, kan tahlili.
Bu rehber yaygın görüşleri ve kaynakları açıklar. Fetva değildir. Kendi durumunuz için güvendiğiniz bir hocaya veya imama danışın.
Orucu bozan şeylerin çoğu açıktır ve bütün mezhepler bunlarda birleşir. Zor olanlar, ilk dönem âlimlerinin hiç karşılaşmadığı durumlardır: astım spreyi, göz damlası, kan tahlili, nikotin bandı. Bu rehber ikisini birbirinden ayırır. Görüşleri aktarır, hüküm vermez; âlimlerin ayrıldığı yerde bunu açıkça söyler ve kendi durumunuz için güvendiğiniz bir hocaya veya imama danışmanızı ister.
Görüş birliği olanlar: bunlar orucu bozar
Oruçlu olduğunuzu bilerek, isteyerek ve imsak ile akşam arasında yapıldığında:
- Yemek veya içmek; abdest alırken ağza alınan suyu bile bile yutmak dahil.
- Cinsel ilişki. Günün kazasına ek olarak kefaret de gerektirir: peş peşe altmış gün oruç, buna gücü yetmiyorsa altmış yoksulu doyurmak.
- İsteyerek kusmak. Elinde olmadan kusana bir şey gerekmez; kendini kusturan o günü kaza eder (Ebu Davud ve Tirmizi rivayet etmiştir). Bu, çoğunluğun görüşüdür.
- Âdet veya lohusalık kanaması, günün herhangi bir anında, akşam ezanından bir dakika önce bile başlasa. O gün sonradan kaza edilir (Sahih-i Müslim 335).
- Ağız veya burun yoluyla mideye besin olarak ulaşan her şey; örneğin tüple beslenme, yemeye kıyasla.
Sigara, duman bilerek içe çekildiği ve maddesi olduğu için ezici çoğunluğa göre orucu bozar.
Görüş birliği olanlar: bunlar orucu bozmaz
- Unutarak yemek veya içmek. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) orucu tamamlamayı söylemiştir, çünkü yediren ve içiren Allah'tır (Sahih-i Buhari 1933; Sahih-i Müslim 1155). Hatırladığınız anda bırakın.
- Kendi tükürüğünü yutmak veya ağzı çalkaladıktan sonra kalan yemek tadı.
- Abdestte ağza ve buruna su vermek, aşırıya kaçmadan.
- Duş almak, yüzmek (su yutmadan), parfüm, deodorant, losyon, göz makyajı.
- Gündüz ihtilam olmak veya cünüp olarak uyanmak: oruç geçerlidir; gusül alıp devam edin.
- Sabah vaktine kadar yemek: sınır imsak satırı değil, gerçek fecirdir. Bkz. imsak ne demek.
- Yemeğin tadına bakıp tükürmek, örneğin tuzunu kontrol eden bir aşçı; çoğunluğa göre caiz, bazılarına göre gereksiz yere yapılırsa mekruh.
Güncel sorular: âlimlerin ayrıldığı yerler
Bugün çoğu âlimin uyguladığı ilke şudur: orucu bozan şey, normal bir yoldan mideye ulaşan besin veya madde ya da cinsel ilişkidir. Vücudu beslemeden kana karışan veya yeme yolu olmayan bir kanaldan giren şeylerin çoğunlukla orucu bozmadığı kabul edilir. İslam Fıkıh Akademisi (İİT, Cidde 1997) gibi kurullar ve birçok ülkedeki kurumlar bu doğrultuda kararlar yayımlamıştır. Bazı âlimler, özellikle Hanefi mezhebinde, vücut boşluğuna giren her şey konusunda daha ihtiyatlıdır. Tablo özetler; fetva değildir.
| Durum | Yaygın görüş | Not |
|---|---|---|
| Besleyici olmayan iğneler (aşı, insülin, antibiyotik, ağrı kesici) | Orucu bozmaz (birçok kurul) | Bazı âlimler ihtiyaten o günü kaza etmeyi tavsiye eder |
| Besleyici serum, damardan beslenme, glikoz infüzyonu | Orucu bozar (çoğunluk) | Yemeye kıyasla |
| Kan tahlili, kan bağışı | Orucu bozmaz (çoğunluk) | Bazıları hacamata kıyasla, halsizlik nedeniyle çok miktarda bağışı hoş görmez |
| Astım spreyi (rahatlatıcı) | Âlimler ayrılır; birçok kurul: bozmaz | Diğerleri: parçacıklar mideye ulaşabileceği için bozar. Önce sağlık; bir hocaya sorun |
| Nebülizatör | Bozma ihtimali daha yüksek (sıvı buhar) | Bir hocaya sorun |
| Göz damlası | Bozmaz (çoğunluk) | Hanefiler: tat hissedilse bile bozmaz; Malikiler: tat boğaza ulaşırsa bozar |
| Kulak damlası | Bozmaz (birçoğu, kulak zarı sağlamsa) | Hanefilerde geleneksel görüş: bozar |
| Burun spreyi, burun damlası | Âlimler ayrılır | Boğaza ulaşanı tükürmek tavsiye edilir |
| Diş macunu | Yutulmazsa bozmaz; birçoğuna göre mekruh | En güvenlisi misvak veya kuru fırça |
| Nikotin bandı, cilt kremleri | Bozmaz (çoğunluk) | Ciltten emilir, yeme yolu değildir |
| Fitil, lavman | Âlimler ayrılır | Klasik âlimlerin çoğu: bozar; bazı çağdaş kurullar: bozmaz |
| Diş tedavisi, lokal anestezi iğnesi | Hiçbir şey yutulmazsa bozmaz | Kanı tükürün, yutmayın |
| Endoskopi, gastroskopi | Kayganlaştırıcı veya sıvı verilirse bozar (yaygın görüş) | Hem hocaya hem doktora sorun |
| Diyaliz | Periton diyalizi: bozar (besin içerir); hemodiyaliz: âlimler ayrılır | Diyaliz hastaları hem doktora hem hocaya danışmalı |
Gri alan için iki pratik kural:
- Önce sağlık. İlacı gündüz almanız gerekiyorsa alın. Kur'an 2:184 ve 2:185 hastayı mazur sayar; günü kaza edip etmeme sorusu sonra gelir ve bir günü kaza etmek kolaydır.
- Mümkünse oruç saatlerinin dışına alın. Birçok ilaç sahurda ve iftarda alınabilir. NHS ve IDF-DAR Diyabet ve Ramazan rehberi, Ramazan'dan önce doktorunuzla bir ilaç planı üzerinde anlaşmanızı söyler. Bkz. sağlık sorunlarıyla oruç.
Oruç bozulursa
| Ne oldu | Ne yapmalı |
|---|---|
| Hâlâ gece olduğunu veya akşamın girdiğini sanarak yanlışlıkla yedi ya da içti | Hanefi, Şafii, Hanbeli: günü kaza edin. Bazı âlimler, makul şekilde kontrol ettiyseniz kaza gerekmediği görüşündedir. Bir hocaya sorun |
| Bile bile yedi | Günü kaza edin; tövbe edin. Hanefiler bile bile yemek ve içmek için kefaret de gerektirir |
| Cinsel ilişki | Günün kazası ve kefaret |
| Âdet başladı | Günü sonradan kaza edin |
| Hastalık orucu bozmaya zorladı | İyileşince kaza edin |
Bozulan bir gün ayın geri kalanını geçersiz kılmaz. Ertesi gün oruca normal şekilde devam edin. Günlerin nasıl kaza edileceği ve fidyenin nasıl işlediği için kaza orucu ve fidye rehberine bakın. Kimin oruç tutacağı ve günlük sünnetler için orucun temelleri. Günlük vakitleriniz Ramazan imsakiyesinde.
Bu yazı genel bilgi içindir. Buradaki hiçbir şey sizin özel durumunuz için bir hüküm değildir ve hiçbir şey tıbbi tavsiye değildir; ilaçlar için doktorunuzla konuşun.
Faydalı araçlar
Sorular ve cevaplar
Oruçlu olduğumu unutup kahvaltı ettim. Orucum bozuldu mu?
Hayır. Peygamber Efendimiz (s.a.v.), unutarak yiyen veya içenin orucunu tamamlamasını, çünkü onu Allah'ın yedirip içirdiğini söylemiştir (Sahih-i Buhari 1933; Sahih-i Müslim 1155). Hatırladığınız anda bırakın ve oruca devam edin.
Diş fırçalamak orucu bozar mı?
Diş macununu yutmadığınız sürece fırçalamak orucu bozmaz. Birçok âlim, tadı ve yutma riski nedeniyle oruçluyken diş macununu mekruh sayar; kuru fırça veya misvak bu soruyu ortadan kaldırır.
Oruçluyken astım spreyi kullanabilir miyim?
Âlimler farklı görüştedir. Birçok fıkıh kurulu ve çağdaş âlim, rahatlatıcı spreyin çok az madde içeren bir gaz olduğu için orucu bozmadığı görüşündedir; diğerleri bir kısmı mideye ulaştığı için bozduğunu söyler. Astımınız varsa sağlığınızı riske atmayın: spreyi kullanın ve o günü kaza edip etmeyeceğinizi güvendiğiniz bir hocaya sorun.
Kan tahlili veya aşı orucu bozar mı?
Yaygın görüşe göre kan alınması ve besleyici olmayan iğneler (aşı, insülin, antibiyotik) orucu bozmaz. Besleyici serum ve damardan beslenme ise genellikle orucu bozar kabul edilir. Her türlü şüpheden uzak durmak istiyorsanız tahlilin iftardan sonraya kalıp kalamayacağını doktorunuza sorun.
Kusarsam ne olur?
Elinde olmadan kusan kişinin orucu bozulmaz. Çoğunluğun görüşüne göre isteyerek kusmak orucu bozar ve o gün kaza edilir.
Kaynaklar
- Kur'an 2:187
- Sahih-i Buhari 1933; Sahih-i Müslim 1155 (unutarak yemek veya içmek)
- Sahih-i Müslim 335 (âdet: oruçların kazası)
- İsteyerek kusma hadisi: Ebu Davud ve Tirmizi rivayet etmiştir
- NHS, Ramazan ve oruç sağlık tavsiyeleri (nhs.uk)
- IDF-DAR Diyabet ve Ramazan Uygulama Rehberi