Sehiv secdesi: ne zaman gerekir ve nasıl yapılır
Namazda bir şey eklediğinizde, unuttuğunuzda veya şüphe ettiğinizde ne yapmalı: iki sehiv secdesi, ne zaman gerekir, selamdan önce mi sonra mı; örneklerle.
Bu rehber yaygın görüşleri ve kaynakları açıklar. Fetva değildir. Kendi durumunuz için güvendiğiniz bir hocaya veya imama danışın.
Sehiv secdesi, bir unutma hatasını onarmak için namazın sonunda yapılan iki ek secdedir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) bir keresinde namazda kendisi unutmuş ve ümmetine ne yapılacağını göstermiştir; sehiv secdesi bundan gelir. Bir ceza değildir, isteğe bağlı bir süs de değildir: belirli hatalar için gereklidir ve namazı baştan başlamadan geçerli tutar.
Hadis
Ebu Said el-Hudri, Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) şöyle buyurduğunu rivayet eder: biriniz namazında şüpheye düşer de üç mü dört mü kıldığını bilemezse, şüpheyi atsın ve emin olduğuna dayansın, sonra selamdan önce iki secde yapsın. Gerçekte beş kılmışsa secdeler namazı çifte tamamlar; dört kılmışsa şeytanı küçük düşürür (Müslim 571). Başka rivayetlerde Peygamber Efendimiz, dört rekâtlı namazda iki rekâtta selam verdiğinde ve beş kıldığında selamdan sonra secde etmiştir.
Sehiv secdesi ne zaman gerekir
| Durum | Örnek | Gerekli mi? |
|---|---|---|
| Bir şey eklemek | fazladan rükû, fazladan rekât, kalkılacak yerde oturmak | Evet |
| Rükün olmayan ama gerekli bir parçayı atlamak (Hanefi'de vacip, Şafii'de eb'âz) | ilk teşehhüdü unutmak, kunutu unutmak (Şafii), sessiz namazda açıktan okumak (Hanefi) | Evet |
| Bir rüknü atlamak | secdeyi unutmak, rükûyu unutmak (Şafii, Maliki, Hanbeli'de Fatiha'yı okumamak da) | Hayır; rükün yapılmalıdır. Eksik parçayı (ya da bütün rekâtı) ekleyin, sonra düzensizlik için secde edin |
| Rekât sayısında şüphe | üç mü dört mü? | Evet, kesin olana dayandıktan sonra |
| Sırayı değiştirmek ya da düşünürken bir rüknü geciktirmek | rükû yapıp yapmadığınızı düşünerek uzun duraklamak | Hanefi: evet; diğer mezheplerde ayrıntı farklıdır |
| Müekked olmayan bir sünneti atlamak | Sübhaneke'yi unutmak, "Sübhane Rabbiye'l-azîm"i üç yerine iki kez demek | Hayır |
Nasıl yapılır
- Son teşehhüd ve salavattan sonra, selamdan önce ya da sonra (aşağıya bakın), Allahu ekber deyip secdeye varın.
- Üç kez Sübhane Rabbiye'l-a'lâ deyin, Allahu ekber ile doğrulun, tekrar secde edin.
- Selamdan sonra yapıyorsanız (Hanefi): oturun, teşehhüd, salavat ve duayı tekrarlayın, sonra yeniden selam verin. Selamdan önce yapıyorsanız (Şafii, Hanbeli): oturun, sonra selam verin.
İki secde, fazlası yok. Düzeltmenin tamamı yaklaşık otuz saniye sürer.
Selamdan önce mi sonra mı?
Bu, her tarafın Peygamber Efendimiz'den gelen rivayetleri izlediği, mezhepler arasındaki bilinen bir farktır.
| Mezhep | Uygulama |
|---|---|
| Hanefi | Sağa bir selamdan sonra (bazılarına göre iki selamdan sonra); ardından oturup teşehhüd ve yeniden selam. Türkiye'deki yaygın uygulama budur |
| Şafii | Her durumda selamdan önce |
| Maliki | Bir şey eksikse selamdan önce; bir şey fazlaysa selamdan sonra; ikisi birdense önce |
| Hanbeli | Genel olarak selamdan önce; Peygamber Efendimiz'in sonra secde ettiği rivayetlerdeki durumlarda (örneğin namaz tamamlanmadan selam verildiğinde) selamdan sonra |
| Caferi | Selamdan sonra; iki secdenin ardından kısa bir teşehhüd ve selam. Rekât sayısındaki şüphe için belirli durumlarda ayrı bir "ihtiyat namazı" kılınır |
Her iki yer de diğer mezheplerce geçerli kabul edilir; bu, geçerlilik değil, en iyisinin ne olduğu sorusudur.
Örnekler
Öğlede ilk teşehhüdü unuttunuz. İkinci rekâttan sonra doğrudan kalktınız ve ancak tam ayağa kalkınca hatırladınız. Devam edin; geri oturmayın. Öğleyi bitirin, sonra sehiv secdesi yapın. Tam ayağa kalkmadan hatırlarsanız ne yapılacağı mezhebe göre değişir; hocanıza danışın.
İkindide ikinci mi üçüncü rekâtta mı olduğunuzdan emin değilsiniz. "İkinci"ye meylediyorsanız ikinci sayın: şimdi ilk teşehhüde oturun, sonra iki rekât daha kılın. Gerçekten karar veremiyorsanız küçük sayıyı, ikiyi alın. Sonunda sehiv secdesi yapın. Şafii ve Malikiler küçük sayıyı alır; Hanefiler önce galip zanna uyar, yoksa küçük sayıyı alır; Hanbeli kaynaklarında ayrıntı vardır.
Yatsıyı beş rekât kıldınız ve selamdan sonra fark ettiniz. Namaz geçerlidir; hâlâ oturuyorsanız iki secdeyi yapın. Beşinci rekâtta fark ettiyseniz Hanefiler şöyle der: dördüncüden sonra son teşehhüde oturduysanız farz tamamdır; fazlalığı çift bir nafile yapmak için altıncı bir rekât ekleyin ve secde edin; oturmadıysanız o farz namaz yeniden kılınmalıdır.
Öğle namazında yanlışlıkla açıktan okudunuz. Hanefiler sessiz namazda açıktan okumak için sehiv secdesi yapar; diğer mezheplerde bu, bir sünnetin terkidir ve genellikle secde gerekmez. Mezhep ayrıntıları için hocanıza danışın.
Sehiv secdesinin yetmediği durumlar
Bazı hatalar secdeyle onarılamaz ve namaz yeniden kılınmalıdır: abdestsiz kılmak, kıbleden büyük açıyla sapmak, rükünlerden birini yerine getirmeden namazı bitirmek ya da bunlardan herhangi birini bilerek yapmak. Hanefi görüşüne göre bir vacibi bilerek atlamak da namazın yeniden kılınmasını gerektirir; çünkü sehiv secdesi yalnız unutma içindir.
Hataları azaltmak
Şüphelerin çoğu zayıf hafızadan değil, dağınık zihinden gelir. Oturuşta rekâtları sağ elin parmaklarıyla saymak, acele etmeden düzenli bir tempoda kılmak ve iftitah tekbirinden önce zihni boşaltmak yardım eder; bkz. namazda huşu ve namaz nasıl kılınır. İmamın arkasında kılıyorsanız ayrıca korunursunuz: cemaat kendi hataları için değil, yalnız imamla birlikte secde eder (cemaatle namaz).
Kendi durumunuz için, özellikle izlediğiniz mezhepte hangi parçaların rükün sayıldığı konusunda, güvendiğiniz bir hocaya veya imama danışın.
Faydalı araçlar
Sorular ve cevaplar
Üç mü dört mü kıldığımı unuttum. Ne yapmalıyım?
Şüphe halinde hadis (Müslim 571) kesin olana, yani küçük sayıya dayanmayı ve iki sehiv secdesi yapmayı öğretir; Hanefîler önce galip zanna (daha kuvvetli ihtimale) göre hareket eder, galip zan yoksa küçük sayıyı alır. Ayrıntılar mezhebe göre değişir; hocanıza danışın.
Yatsının üçüncü rekâtında yanlışlıkla selam verdim. Namaz bozuldu mu?
Hayır; uzun uzun konuşmak ya da camiden çıkmak gibi namazı bozan bir şey yapmadığınız sürece. Kalkın, eksik rekâtı kılın, teşehhüde oturun, sehiv secdesi yapın ve yeniden selam verin.
Yanlış sure okuduysam sehiv secdesi gerekir mi?
Hayır. Fatiha'dan sonra herhangi bir sure geçerlidir; düzeltme gerekmez. Fatiha'nın kendisi ise gereklidir: Şafii, Maliki ve Hanbelilerde rükündür ve atlanan rekât sayılmaz; Hanefilerde vaciptir ve unutulursa sehiv secdesi gerekir.
Sehiv secdesinin kendisini unutursam?
Selamdan kısa süre sonra hatırlar ve hâlâ yerinizdeyseniz iki secdeyi o zaman yapın. Uzun süre geçtiyse secde düşer; namazın yeniden kılınıp kılınmayacağı mezhebe göre değişir (Hanefilerde vakit içinde iade istenir), bu yüzden güvendiğiniz bir hocaya danışın.
Cemaat, imamın arkasında kendi hatası için sehiv secdesi yapar mı?
Hayır. İmamın namazı cemaatin küçük hatalarını kapsar; cemaat yalnızca imamla birlikte ya da imamın selamından sonra tek başına tamamladığı bir rekât için sehiv secdesi yapar.
Kaynaklar
- Sahih-i Müslim 571 (namazda şüphe: kesin olana dayan ve iki secde yap)
- Sahih-i Buhari; Sahih-i Müslim (Peygamber Efendimiz'in namazda unuttuktan sonra kendi secdeleri)
- Mezhep görüşleri: dört mezhebin muteber fıkıh kitapları, Kuveyt Fıkıh Ansiklopedisi özetiyle; güvendiğiniz bir hocaya danışın